Frelsið til að upplýsa almenning um öryggi sjúklinga

Hefur hörð aðhaldskrafa áhrif á öryggi sjúklinga?

Í meðfylgjandi frétt á NRK í Noregi 16. 9. 2026 má greinilega sjá hvernig fjölmiðlar þar hafa aðgang að skjölum og geta átt í beinum samskiptum við stjórnendur stofnana um einstaka mál á eðlilega og upplýsandi hátt. Þetta gerist varla á Íslandi en verður að gerast ef við viljum bæta öryggismenninguna. Öryggismenningin er einfaldlega komin miklu lengra í Noregi en Íslandi. Á Íslandi njóta sjúklingar/aðstandendur ekki vafans og hagsmunir þeirra verða að víkja fyrir góðri ímynd stofnana og stjórnanda. Fjölmiðlar á Íslandi eru einnig ragir (huglausir) þegar kemur að þessum málum og spyrja því sem fæstra spurninga. Starfsmenn og stjórnendur skýla sér ávalt á bak við persónuverndarsjónarmið þótt þess þurfi ekki. Skoðum hvernig NRK fjallar um þetta einstaka mál sem snertir okkur öll í raun og veru. 

Sjúklingur lætur lífið vegna spranaðar

Árið 2023 lést sjúklingur á sjúkrahúsi í Finnmörk í Noregi og andlátið rakið til niðurskurðar þar sem hann starfsmaður óskaði ekki eftir viðeigandi þjónustu í ljósi aðhaldskröfu stjórnenda. Sparnaður getur skaðað sjúklinga er starfsmenn eru ekki vakandi eða telja sig ekki hafa frelsi til að taka bestu ákvarðanirnar fyrir sjúklinginn. 

Í tilkynningu frá Kirkenes-sjúkrahúsinu til norsku heilbrigðiseftirlitsins kemur fram að kostnaðarlækkun hafi verið ástæðan fyrir því að sjúklingur fékk ekki þá umönnun sem heilbrigðisstarfsfólk taldi nauðsynlega. Í greininn koma fram þrjár orsakir sem allar voru raktar til sparnaðarkröfunnar. 

Sparnaður hafði þrennskonar áhrif á starfsmenn

Skráning í sjúkraskrá var ábótavant - skortur á starfsfólki og álag leiðir til lakari skráningar.

Lyf ekki til á staðnum meðferð tafðist þar sem pantar þurfti lyf á hátíðartíardegi (jól). 

Sjúklingur var fluttur af gjörgæslu á lyflækningadeild til að rýma fyrir mögulegu neyðartilfelli. Svo lengi sem sjúklingurinn var á gjörgæsludeild með eftirliti einstaklings allan tímann var sjúklingurinn rólegur og samvinnuþýður við að bera súrefnisgrímuna. Þegar sjúklingurinn hafði ekki lengur einstaklingseftirlit fékk hann ofskynjanir og reif af sér súrefnisgrímuna, samkvæmt tilkynningunni til landlæknis. Starfsfólkið sá að sjúklingurinn þurfti einstaklingseftirlit (fasta vakt) sem var ekki framkvæmt. Ástæðan var sú að hjúkrunarfræðingnum hafði verið sagt að spara peninga. Sjúklingurinn varð svo úrvinda og vildi ekki meira. Í samráði við aðstandendur var ákveðið að veita líknandi meðferð. 

Aðgangur fjölmiðla að upplýsingum einstakra mála

Í skýrslu frá sjúkrahúsinu í maí 2024 sem NRK fékk aðgang að skrifar yfirlæknir bráðamóttökunnar að enginn hjúkrunarfræðinganna á gjörgæsludeildinni muni eftir ágreiningi um ákvörðunina um að taka sjúklinginn af gjörgæsludeildinni. 

Yfirlæknirinn og ábyrgur heilbrigðisstarfsmaður skrifa að tryggja skuli að nægileg lyf séu tiltæk á hátíðisdögum.

Yfirlæknir bráðamóttökunnar harmar skort á skráningu sem hefði getað gefið betri svör við þeim matsgerðum sem gerð voru.

Yfirmaður bráðamóttökunnar skrifar að veikindi hafi verið meðal starfsfólks og að fleiri sjúklingar hafi verið veikir en viðkomandi sjúklingur.

Samkvæmt verklagi sjúkrahússins er hægt að losa um pláss í slíkum tilfellum með því að flytja út sjúklinga sem þurfa ekki algerlega á gjörgæslu að halda. Yfirmaður læknadeildarinnar viðurkennir í yfirlýsingunni að ástandið hafi verið viðkvæmt.

Yfirlæknir á sjúkrahúsinu í Kirkenes, skrifar í tölvupósti til NRK að þeir taki málið mjög alvarlega - Sjúklingurinn er alltaf mikilvægastur og við viljum leggja áherslu á að hagkvæmni ætti aldrei að koma í veg fyrir rétta og nauðsynlega meðferð sjúklinga.

Spurningar fjölmiðla

NRK spurði yfirlækninn hvað hann myndi segja við starfsmenn og eftirlifendur sem óttast að hagnaðurinn hafi komið á kostnað öryggis sjúklinga. Svarið var – Við munum aldrei setja fjármál ofar öryggi sjúklinga.

Finnmarkssykehuset segir að þeir hafi tilkynnt atvikið til ríkisstjórans og hafi gripið til aðgerða til að breyta starfsháttum sínum.

Endurtekin / röð atvika og opinber umfjöllun

Atvikið bætist í röð alvarlegra viðvarana og áhyggna varðandi Finnmarkssykehuset á undanförnum árum. Í lok greinarinnar eru talin upp níu nýleg mál tengd þessu sjúkrahúsi og aðhaldskröfunni sem þar er gerð. Þar er einnig vísað í fleiri fréttir tengt sjúkrahúsinu. Skiptir aðhald og eftirlit fjölmiðla máli þegar kemur að öryggi sjúklinga. Þá verða þeir líka að hafa hugrekkið og frelsið til þess að hafa samskipti og fá gögn um einstaka mál ef almenningur á að njóta vafans.

Verndum sjúklinga fremur en fólk sem heldur í guðlega ímynd sína vegna menntunar eða stöðu.

Upplýsum, segjum frá og bætum öryggismenninguna.